Helstu upplýsingar
- Staðsetning: Laxá í Aðaldal, sama fall og Laxárstöð I
- Gangsett: 1973
- Afl: 13,5 MW (ein vélasamstæða)
- Stöðvarhús: í bergsal um 60 m inni í austurbjargvegg gljúfursins
- Vatnsvegir: aðrennslis- og frárennslisgöng, samtals um 850 m
- Hönnun bergsalar: gert ráð fyrir tveimur 25 MW vélum, aðeins ein sett upp
- Sögulegt samhengi: Laxárdeilan — fallið frá frekari stíflugerð með samkomulagi
Laxárvirkjun
Staðsetning og tilgangur
Laxárstöð III er nýjasta virkjunin í Laxá í Aðaldal og nýtir sama fall og Laxárstöð I. Hún var reist til að auka raforkuframboð á Norðurlandi, en varð jafnframt miðpunktur einhverrar hörðustu umhverfisdeilu Íslandssögunnar.
Forsaga og aðdragandi
Upphafleg áform gerðu ráð fyrir mun stærri virkjun með frekari stíflum í Laxá. Þau áform mættu harðri andstöðu bænda og náttúruverndarfólks í Laxárdeilunni, sem meðal annars leiddi til þess að stífla í Miðkvísl var sprengd. Deilunni lauk með samkomulagi: fallið var frá frekari stíflugerð og aðeins ein vélasamstæða sett upp af tveimur sem hönnunin gerði ráð fyrir.
Framkvæmdin
Fyrir jarðgangasöguna er Laxárstöð III merkileg: stöðvarhúsið er í bergsal um 60 m inni í austurbjargvegg árgljúfursins, skammt frá stöðvarhúsi Laxár I. Vatni er veitt frá stíflu Laxár I um aðrennslisgöng í berginu að stöðinni og um frárennslisgöng aftur út í Laxá; vatnsvegirnir eru samtals um 850 m langir. Bergsalurinn var hannaður fyrir tvær 25 MW vélar þótt aðeins önnur yrði sett upp.
Rekstur, endurbætur og staða í dag
Stöðin var gangsett 1973 með einni vélasamstæðu, 13,5 MW. Hún er í rekstri Landsvirkjunar og hluti Laxárstöðvanna þriggja.
Þýðing verkefnisins
Laxárstöð III sameinar tvennt: snemmbúið dæmi um íslenskt stöðvarhús í bergsal og áminningu um að stór mannvirki verða ekki reist án sáttar við samfélag og náttúru — arfleifð Laxárdeilunnar mótaði umhverfismat og undirbúning allra síðari stórframkvæmda.
